Cynhaliaeth plant a’r gyfraith

Gall deall beth mae’r gyfraith yn dweud am hawliau plant a chyfrifoldebau rhieni eich helpu i wneud y penderfyniadau sydd angen i chi eu gwneud am drefniadau eich plant.

Hawliau a chyfrifoldebau

Pan fydd rhieni’n gwahanu maent yn parhau i gael rhai cyfrifoldebau mewn perthynas â’u plant.

Er enghraifft, mae gan y ddau riant dyletswydd gyfreithiol i:

  • sicrhau bod gan eu plentyn rhywle i fyw
  • darparu’n ariannol am eu plentyn.

Mae’r cyfrifoldebau hyn yn golygu bod angen i chi a’r rhiant arall gweithio allan sut byddwch yn rhannu magwraeth eich plant. Fel arfer mae o fydd i bawb i wneud y math yma o benderfyniadau rhwng ei gilydd.

Cyfrifoldeb ariannol

Mae gan bob rhiant cyfrifoldeb ariannol am eu plant.

Os yw rhiant yn byw ar wahân i’w plentyn, mae cyfrifoldeb ariannol fel arfer yn golygu talu cynhaliaeth plant i’r rhiant sy’n prif ofalwr dyddiol eu plentyn.

Mae cyfrifoldeb ariannol yn wahanol i “gyfrifoldeb bod yn rhiant”.

Cyfrifoldeb bod yn rhiant

Cyfrifoldeb bod yn rhiant yw’r term a ddefnyddir gan y gyfraith er mwyn disgrifio’r dyletswyddau sydd gan rieni tuag at eu plant.

Rhoddir cyfrifoldeb bod yn rhiant yn awtomatig i famau ond nid i bob tad.

Ond, mae gan bob tad cyfrifoldeb ariannol am eu plant hyd yn oed os:

  • nad ydynt yn byw gyda mam y plentyn
  • nad ydynt wedi eu henwi ar y dystysgrif geni
  • nad oes ganddynt gyfrifoldeb ffurfiol bod yn rhiant.

Cewch fwy o wybodaeth am gyfrifoldeb bod yn rhiant yn ein canllaw Cymorth ymarferol i rieni sy’n gwahanu (1.36MB) PDF

Sut i gefnogi eich plentyn yn ariannol

Y ffordd fwyaf hwylus, cyflym a hyblyg o gefnogi eich plentyn yn ariannol ar ôl gwahanu yw gwneud cytundeb teuluol gyda’r rhiant arall.

Dyma ble fydd rhieni yn gwneud trefniadau dros eu plant heb gynnwys y llysoedd, na gwasanaeth cynhaliaeth plant statudol y Llywodraeth.

Gallwch wneud trefniadau eich hunan heb orfod cymryd unrhyw gamau cyfreithiol - er ei fod yn syniad da i gadw cofnod o beth rydych wedi ei cytuno arno.

Help gyda siarad am gynhaliaeth plant.

Gallwch gadw cofnod o beth rydych wedi ei cytuno arno trwy ddefnyddio ffurflen cytundeb teuluol (573KB) PDF.

Os ydych yn parhau i fethu a chytuno ar drefniadau ariannol, gallwch ofyn am gael help gan y llysoedd neu’r gwasanaeth cynhaliaeth plant statudol.

Y Ddeddf Cynnal Plant

Mae’r Ddeddf Cynnal Plant yn darparu’r fframwaith cyfreithiol am daliadau cynhaliaeth plant trwy wasanaeth cynhaliaeth plant statudol y Llywodraeth.

Ymhlith pethau eraill, mae’r Ddeddf yn awdurdodi’r gwasanaethau statudol i weithio allan a chasglu cynhaliaeth plant.

Mae’r Ddeddf hefyd yn dweud ei fod yn ofynnol o dan y gyfraith i rieni sy’n talu cynhaliaeth i dalu swm y gynhaliaeth plant a weithiwyd allan gan y gwasanaeth cynhaliaeth plant statudol, os bydd rhiant yn agor achos gyda nhw.

Yn ddibynnol ar eich amgylchiadau efallai gallech gael cymorth cyfreithiol am ddim gan Gymorth Cyfreithiol Cymunedol