Dod a pherthynas i ben

Mae’r broses o ddod a pherthynas i ben yn dibynnu ar os ydych yn gwahanu, yn cael ysgariad neu ddiddymu partneriaeth sifil.

Gwahanu

Yn dermau cyfreithiol, rydych yn gwahanu o riant arall eich plentyn mor gynted ag y bod y ddau ohonoch yn byw ar wahân. Nid oes angen cwblhau unrhyw ddogfen na phroses ffurfiol cyfreithiol am hyn.

Golyga hyn unwaith y bydd un ohonoch yn symud allan o’r cartref teuluol byddwch yn cael eich ystyried fel eich bod wedi gwahanu at ddibenion treth a budd-daliadau.

Mae hefyd yn bosibl i gael eich ystyried fel eich bod wedi ‘gwahanu’n’ gyfreithiol hyd yn oed os ydych yn parhau i rannu’r cartref – cyhyd â’ch bod ddim yn rhannu gwely, eich prydiau bwyd nac unrhyw waith tŷ.

Os ydych yn gwahanu, dylech ddweud wrth Gyllid a Thollau EM (ac os ydych yn cael unrhyw fudd-daliadau, y Ganolfan Byd Gwaith), am y newid i’ch amgylchiadau. Bydd rhaid i chi hefyd ddweud wrthynt os ydych yn dechrau byw gyda’ch gilydd eto.

Fwy o wybodaeth am Help ariannol i rieni sydd wedi gwahanu.

Gorchmynion didynnu ac ysgaru

Rhaid i chi gael ysgariad neu ddiddymu’r bartneriaeth sifil os ydych chi neu’r rhiant arall am ddod a’ch priodas neu bartneriaeth sifil i ben yn ffurfiol.

Mae’r broses am wneud hyn fel a ganlyn:

  • penderfynu ar ba sail rydych yn gwneud eich cais am ysgariad
  • ffeilio deiseb ysgaru
  • gwneud cais am ddyfarniad amodol (‘decree nisi’)
  • cael eich archddyfarniad absoliwt (‘decree absolute’)

Efallai byddwch am siarad gyda chyfreithiwr ar y pwynt ble rydych yn ffeilio’r ddeiseb. Nid oes angen i chi wneud hyn, ond byddant yn gallu egluro eich opsiynau gyda’r gost debygol o bob un.

Pan gewch eich archddyfarniad absoliwt, rydych yn cael eich ystyried fel nad ydych bellach yn briod yng ngolwg y gyfraith.

Datganiad o drefniadau i blant

Bydd angen i chi cynnwys ‘datganiad o drefniadau i blant’ gyda’ch deiseb ysgaru.

Dylai’r ddogfen yma cynnwys manylion anghenion eich plant a’r trefniadau gofal plant, cyswllt ag arian rydych eisoes wedi eu gwneud neu rydych yn bwriadu eu gwneud.

Bydd o les i bawb sy’n gysylltiedig â’r sefyllfa os gallech gytuno ar y manylion sydd yn y datganiad cyn i’ch deiseb ysgaru cael ei ffeilio.

Os na fydd y llys sy’n delio gyda’ch ysgariad yn fodlon gyda’r trefniadau, gall wrthod caniatáu eich ysgariad hyd i drefniadau newydd gael eu llunio.

Rhannu eiddo a’r cartref

Efallai bydd hefyd angen i chi benderfynu sut fyddwch yn rhannu unrhyw arian, eiddo neu gartref. Os na allwch gytuno rhwng eich gilydd, gall y llys penderfynu ar y pethau yma i chi.

Dyma faes arall efallai bydd yn ddefnyddiol i chi gael cyngor cyfreithiol. Gall cyfreithiwr eich helpu i gael syniad o beth gall llys penderfynu, a gallech ddefnyddio hwn fel man cychwyn i gyd-drafod gyda rhiant arall eich plant.

Efallai bydd arbenigwr mewn cyfryngu teuluol hefyd yn gallu eich helpu i ddod i gytundeb.

Mwy am gyfryngu.

Dod a pherthynas cyd-fyw i ben

Os nad ydych yn briod neu mewn partneriaeth sifil nid oes angen i chi gymryd unrhyw gamau cyfreithiol i ddod a’ch perthynas i ben mewn ffordd ffurfiol.

Mae’r gyfraith yn trin pobl sydd heb briodi yn wahanol i’r rheini sydd wedi priodi neu sydd mewn partneriaeth sifil, hyd yn oed os ydynt wedi bod yn byw gyda’i gilydd am amser hir neu yn cael plant gyda’i gilydd.

Yng Nghymru a Loegr, nid oes gan rieni sydd heb briodi unrhyw hawliau cyfreithiol penodol na dyletswyddau neu gyfrifoldeb tuag at ei gilydd – er bod ganddynt gyfrifoldeb tuag at eu plant.

Yn yr Alban, mae’r gyfraith yn cymryd rhai pethau i ystyriaeth ar gyfer perthnasau cyd-fyw. Ni fydd gennych yr un hawliau a phobl sydd wedi priodi neu’n bartneriaid sifil, ond mae rhywfaint o ddiogelwch cyfreithiol i bobl bydd ar golled pan ddaw perthynas i ben.

Am fwy o wybodaeth am eich hawliau a chyfrifoldebau ewch i Cynhaliaeth plant a’r gyfraith.

Help pellach os ydych yn dod a phriodas neu bartneriaeth sifil i ben

Mae’r Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM yn cynhyrchu cyfres o daflenni (rhifau cyfeirnod D183, D184 and D185) i helpu pobl gwneud cais am ysgariad neu i ddod a phartneriaeth sifil i ben. Cewch eu gweld trwy ddefnyddio HMCTS Form Finder (gwefan allanol).